تیرچه صنعتی

استاندارد 2909-1 یک فهرست بازاری از «خرپای نوع 1، 2، 3 و ...» ارائه نمی‌کند. در تولید صنعتی، تیپ خرپا معمولاً از روی آرایش اعضا، قطر میلگردها، ارتفاع خرپا، طول قطعه و نیاز تیرچه تعیین می‌شود. به همین دلیل در خرید حرفه‌ای، بهتر است به‌جای پرسیدن فقط «کدام نوع خرپا؟»، مشخصات واقعی محصول و نقشه تیرچه مشخص شود.

در ضوابط مبحث نهم برای سیستم تیرچه بتنی یک‌طرفه، عرض تیرچه در هیچ نقطه‌ای از ارتفاع نباید کمتر از 100 میلی‌متر باشد. همچنین ارتفاع کل تیرچه حداکثر 3٫5 برابر حداقل عرض آن در نظر گرفته می‌شود و فاصله آزاد بین تیرچه‌ها نباید بیش از 750 میلی‌متر باشد. این اعداد مربوط به هندسه و آرایش تیرچه و سقف هستند؛ نباید آنها را به‌اشتباه به‌عنوان قطر یا ابعاد ثابت خودِ خرپای فولادی معرفی کرد.

مبحث نهم همچنین برای تیرچه‌های خرپایی، انطباق با استاندارد ملی 2909-1 را لازم می‌داند. بنابراین انتخاب قطر میلگرد بالا و پایین، مشخصات اعضای زیگزاگ و تقویت‌ها باید از طراحی واقعی سقف به دست بیاید.

استاندارد ملی 2909-1:1395 با اصلاحیه 1396، مرجع اصلی محصول خرپای تیرچه و تیرچه خرپایی است. در این استاندارد، علاوه بر ویژگی‌های محصول، برای نمونه‌برداری و کنترل واحد تولیدی نیز الزامات و آزمون‌هایی در نظر گرفته شده است؛ از جمله آزمون‌های ابعادی و خیز. این موضوع برای تیرچه صنعتی اهمیت دارد، زیرا کیفیت فقط به مقاومت یک نمونه وابسته نیست و یکنواختی تولید انبوه نیز باید کنترل شود.

نشریه 543 دستورالعمل طراحی و اجرای سقف‌های تیرچه و بلوک است و فصل‌های آن از معرفی و ضوابط طراحی تا تولید، کنترل کیفیت و جزئیات اجرایی ادامه پیدا می‌کند. این نشریه همچنین جداول محاسبه تیرچه‌های خرپایی و مباحث اجرایی سقف را در بر دارد. در نتیجه، استاندارد محصول و نشریه طراحی/اجرا مکمل یکدیگرند: یکی مشخصات و آزمون محصول را کنترل می‌کند و دیگری عملکرد آن را در سیستم سقف توضیح می‌دهد.

در اطلاعیه منتشرشده از سازمان نظام مهندسی ساختمان استان تهران نیز بر استفاده از تیرچه‌های صنعتی ماشینی با جوش مقاومتی نقطه‌ای به‌جای تیرچه‌های ساخته‌شده با جوشکاری دستی تأکید شده است. از دید تولید، این روش امکان تکرارپذیری بیشتر هندسه خرپا و کنترل بهتر گره‌های اتصال را فراهم می‌کند.

کاربرد تیرچه صنعتی باید از روی سیستم سقف و نقشه سازه مشخص شود. در ساختمان‌های مسکونی و اداری متعارف، سقف تیرچه و بلوک یکی از کاربردهای شناخته‌شده است. در پروژه‌های انبوه‌سازی نیز تولید کارخانه‌ای می‌تواند برای سفارش‌های پرتعداد مزیت عملی داشته باشد، چون قطعات با مشخصات تکرارشونده تولید و برای زمان‌بندی اجرای سقف آماده می‌شوند.

در پروژه‌های صنعتی یا ساختمان‌هایی با بارگذاری، دهانه یا شرایط اجرایی خاص، نباید صرفاً به نام «تیرچه صنعتی» اکتفا کرد. نوع سقف، دهانه، بارهای مرده و زنده، شرایط تکیه‌گاه، الزامات لرزه‌ای، بازشوها و جزئیات بتن پوششی باید در طراحی دیده شوند و سپس تیپ تیرچه و خرپا انتخاب شود.

قیمت تیرچه یا خرپای صنعتی را نمی‌توان فقط با یک نرخ ثابت برای هر شاخه اعلام کرد. وزن فولاد، قطر میلگردهای طولی، مشخصات و تراکم اعضای زیگزاگ، ارتفاع و طول قطعه، پاشنه بتنی، حجم سفارش، هزینه حمل و در صورت وجود، تقویت‌های خاص روی قیمت نهایی اثر می‌گذارند.

برای استعلام دقیق بهتر است حداقل طول دهانه، نوع سیستم سقف، طول تیرچه، مشخصات نقشه سازه، تعداد یا متراژ موردنیاز و محل پروژه اعلام شود. اگر سفارش بر اساس جدول تیرچه یا نقشه سازه انجام می‌شود، همان سند مبنای مطمئن‌تری برای قیمت‌گذاری است.